Кассандра таңбасы (Айтматов)
Өте қысқаша мазмұны
АҚШ-тың ірі қаласындағы газет редакциясы, болжам бойынша, ХХ ғасырдың 90-жылдары. Басылым орбиталық станцияда қалып қойған, өзін Филофей тақуа деп атаған ғалымның жолдауын жариялады.
Ол құрсақтағы шарана өмірге келгісі келмесе, ананың маңдайына Кассандра таңбасын беретінін ашқан. Мұндай шараналардың көбеюі адамзат зұлымдығының белгісі еді.
Жаңалықты Еуропадан оралған футуролог қолдап, мақала жазды.
Президенттікке үміткер саясатшы одан кеңес сұрады, бірақ жиында тобырдың ашуын көріп, Филофейді адамзатқа қастандық жасады деп айыптап, Боркты оның серігі етіп жариялады.
Мәскеудегі Қызыл алаңда қарулануға қарсы шыққан қызға тобыр от шақпақ лақтырды.
Жанған шырпы қыздың иығына барып түсті, үстіндегі синтетикалық күртешесі лап ете қалды. Бәрі бір мезет қалшиып қата қалды... Қыз болса отқа оранып, шыңғыра айғайлап, жүгіріп барады.
Ертесіне ашулы тобыр Борктың үйін қоршап, сыртқа шыққан ғалымды өлімші етіп соқты; үміткердің жас көмекшісі құтқаруға үлгергенімен, футуролог көз жұмды.
Әлемдік эфирде Филофей жеңілгенін мойындап, аспаптарын жойды, естеліктерін сол көмекшіге қалдырып, ашық ғарышқа шығып кетті. Киттер де жағаға шығып қырылды.
Тәуба хатында ол өзінің жетім Андрей Крыльцов екенін, КГБ тапсырмасымен тексіз «икстектерді» өндіргенін, тәжірибеге қарсы шыққан тұтқын әйел қаза тапқан соң күнәсін өтеу үшін ғарышқа кеткенін жазды.
Егжей-тегжейлі мазмұндама
Тарау тақырыптары редакциялық — түпнұсқа мәтінде тараулар нөмірленген, бірақ атаулары жоқ. Мәтін басындағы атау беті мен эпиграфтар, соңындағы аударма туралы белгі — қызметтік бөлімдер, мазмұнға кірмейді.
Тарау 1. Ғарыштан келген сенсациялық хабар
«Трибюн» газетінің редакциясында кенеттен төтенше жағдай жарияланып, бас редактордың шұғыл бұйрығымен басқарма мүшелері жиналған қабатта байланыс құралдары үзіліп, телефон мен факске жауап беруге, бөгде адамдарды қабылдауға қатаң тыйым салынды. Әлемдік ақыл-ойдың әміршісі саналатын танымал басылым адамзат тарихында бұрын-соңды құлақ естіп, көз көрмеген ерекше тосын хабарды жариялау жөнінде тәуекелге бел буды. Жаңалықтың тез арада басылып шығуы өте маңызды еді, өйткені бәсекелестер озып кетсе, бұл сенсациялық мәлімет өзге бір басылымның бетінде жарық көріп, газеттің тарихи басымдығы қолдан сусып кетердей көрінді. Редакция ішіндегі қызметкерлер мен тәжірибе жинақтап жүрген студенттер алабұртып, бір мезетте үстелден бас көтермей жұмыс істесе, енді бірде дәлізде сенделіп, ішкі толқыныстарын жасыра алмады. Газеттің шолушыларының бірі қолындағы сиясы кеппеген жаңа санды ұстап тұрып, тарихтың қиялдан озып кеткенін, осы жаңалықтан соң бір сағаттан кейін не болатынын ешкім болжай алмайтынын ескертті. Көшедегі қала тұрғындары әзірше күнделікті тыныс-тіршілігімен алаңсыз жүргенімен, редакция басшылығы хабар жарияланған соң дүрліккен тобыр баса-көктеп кіріп, ғимараттың күлін көкке ұшыра ма деп те қауіптенді.
Осы уақытта Атлант мұхитының үстімен ұшып келе жатқан әуе кемесінде Еуропадан, Майндағы Франкфуртта басылған жаңа кітабының тұсаукесерінен қайтып келе жатқан футуролог Роберт Борк терезеден шексіз су әлемін қызықтап отырды.
Ол адамзаттың қазіргі жаңа сынақтары мен өркениеттің болашағы туралы толғанып, өмірлік тәжірибесін қорытындылайтын жаңа іргелі монографиясын жазуды армандап келе жатқан еді. Ұшақ қанаты бұрылған сәтте ол мұхит төсінде күзде қайтқан тырналардай үшкір сап түзеп жүзіп бара жатқан бір үйір китті көріп қалды. Түсінде ылғи кит көретін ғалым бұл көрініске қатты сүйсініп, олардың қимылынан тылсым бір сырды сезінгендей болды. Жүрегі алып-ұшып, көрген таңғажайып әсерін бөлісу үшін орындықтағы әуе телефоны арқылы дереу үйіне, әйеліне қоңырау шалды. Алайда телефонына жауап берген жұбайы оның киттер туралы сөзін тыңдауға мұршасы болмай, қалада үлкен дүрбелең болып жатқанын жеткізді. Жұрттың бәрі есінен адасқандай «Трибюн» газетінің шұғыл санын жанталаса оқып жатқан еді. Газетте ғарыштық ғылыми станциядан Жерге қайтудан бас тартқан, өзін Филофей тақуа деп атаған орыс ғарышкерінің Рим папасына және бүкіл адамзатқа арнаған жолдауы жарияланған болатын. Әйелінің айтуынша, бұл тақуа адамдардың өмірге келу-келмеуді өздері шешетіндігі жайлы керемет жаңалық ашқанын мәлімдеген еді.
Тарау 2. Филофейдің Рим папасына жолдауы
Орбиталық ғылыми-зерттеу станциясында үш жылдан бері экспедицияда жүрген, өзін Филофей тақуа деп атаған ғалым Рим папасына жолдаған үндеу хатында адамзат тарихының бағытын өзгертетін төтенше ғылыми жаңалығын жайып салды.
Ол адамның құрсақтағы кезінде бұрын белгісіз болып келген рефлексін тәжірибе жүзінде дәлелдегенін баяндады. Ғалым өзінің байламын кесімді түрде тұжырымдап өтті.
Мен жатырда жатқан шарана өзі пайда болғаннан кейінгі алғашқы апталарда-ақ алдағы өмірде өзін не күтіп тұрғанын алдын ала түйсініп, болашақ тағдырына деген көзқарасын білдіре алады деген тоқтамға келдім.
Егер болашақ сәби жарық дүниеге келуді қаламаса, өзінің қарсылығын анасының маңдайына титімдей белгі беру арқылы білдіреді екен. Ғалым бұл белгіні Кассандра таңбасы, ал қарсылық білдірген ұрықты кассандра-шарана деп атады. Бұрын секпіл тәрізді болып байқалмайтын бұл таңбаны анықтау үшін Филофей ғарыштан Жерге қарай атмосфераға және адам денсаулығына зиянсыз бақылау-сәулесін жіберу әдісін ойлап тапқан еді. Бұл сәуленің әсерінен әйелдің маңдайындағы нүкте жыпылықтап, кассандра-шарананың жанайқайын әйгілейтін.
«Егер өз еркімде болса, жарық дүниеге келмес едім... Сіздер сұрадыңыздар, – мен жауап беріп тұрмын: менің өмір сүргім келмейді. Ал, егер осы қалауымды тыңдамастан, өмірге келуге мәжбүр етсеңіздер...»
Филофей ғарыш компьютерінің деректері бойынша кассандра-шараналардың саны жыл санап күрт өсіп бара жатқанын мәлімдеді. Ол адамзаттың ғасырлар бойғы жинақталған зұлымдығы тұқым қуалау деңгейінде терең дағдарыс туғызғанын көрсетті.
Кассандра таңбасы – жатырдағы соңғы шарананың ана құрсағында жатып-ақ ақырзаманның таяп қалғанын сезінуінен шыққан жан дауысы. Бұл оның өмірге деген табиғи құлшынысын тұншықтыра түседі.
Ғалым адам баласының қатыгездігі тұқым-тек нуында мина тәрізді бұғып жататынын айтып, Ауғанстандағы соғыс кезінде мәйіттің астына мина қойып, жақындары келгенде жарып жіберіп киноға түсірген қанішерлерді, сондай-ақ миллиондаған бейкүнә жандарды қырғынға ұшыратқан Сталин мен Гитлер дәуірін мысалға келтірді. Ғасырлар бойғы аштық, соғыс, кедейлік, СПИД, қылмыс пен экологиялық кесапаттар шарананың өмірден безуіне түрткі болып отырған еді.
Адам баласының дамуын шарана кезінде-ақ ақырзаманды сезінетін күйге жеткізетіндей, ойымыз бен ісіміз сонша неден азғындады екен? Бұл – біздің тұқым-тегімізде сандаған жылдар... сақталып қалған пиғылымыздың көрінісі.
Филофей шіркеудің баланы алдырып тастауға тыйым салатын қағидасын құрметтейтінін, бірақ болашақ қасіреттен бас тартқан шарананың еркін елемеуге болмайтынын түсіндірді. Ол өзінің халықаралық экипаж құрамында ұшып келіп, Жерге оралу кезінде ұстараны тамағына тақап, станцияда жалғыз қалуға мәжбүр еткенін, Кеңес империясы ыдыраған шақта билік орындары станцияны да, өзін де ұмытып кеткенін баяндады. Ол Жер бетінде ешқандай жақыны жоқ, сәби кезінде анасы балалар үйінің табалдырығына тастап кеткен жан екенін, шынайы аты-жөні Андрей Крыльцов екенін жариялап, хат соңында бүкіл ғаламға ақиқатты жеткізу парызы екенін айтып, «Трибюн» газетіне басылым құқығын беретінін мәлімдеді.
Тарау 3. Киттердің сыры және үйге оралу
Роберт Борк түсінде тағы да алып мұхит төсінде киттермен бірге жүзіп жүргенін көрді. Ол өзін кит-адамға айналғандай сезініп, олардың жанарындағы қасіретті ұққандай болған. Кенет аспанда қос күн қатар шығып, мұхит суы қайнап, барлық тіршілікке қатер төндіргендей үрей туғызды. Ол ентігіп, қара терге түсіп оянды да, бұл түстің ғарыштан келген жаңалықпен тікелей астасып жатқанын сезінді. Әуежайда оны әйелі Джесси қарсы алды.
Әйелі қолындағы газетті бұлғап, ғарыш тақуасының ашқан жаңалығы жұртты дүр сілкіндіргенін айтып, бұған ешкім сенбейтінін білдірді. Көлікпен үйге қайтып келе жатқан жолда футуролог өзінің Франкфуртта австралиялық бір ғалыммен киттер туралы сөйлескенін әңгімелеп берді. Күш-қуаты толы, сау киттердің тап-тайыз жағалауға топтасып шығып қалып, өзін-өзі өлімге байлауы биологиялық заңдарға сыймайтын еді. Австралиялық ғалымның болжамы бойынша, киттер ғаламдық рухтың күйреуін алдын ала сезетін жанды радарлар тәрізді болатын.
Ғаламдық сана біздің кесірімізден күйреп түсіп, өзін-өзі жойып, біржола келмеске кетемін деп қорқытып тұр. Тілсіз хайуандар мұны ақырзаман деп түсінеді. Жанды мақұлықтардың бәрі мұны іштей сезіп, қатты қорқады.
Роберт Борк адамдардың бітпейтін зұлымдығы мен қатыгездігі мәңгілік үйлесімді бұзған кезде, тілсіз жануарлар осы азғындыққа қарсы наразылық ретінде жағаға шығып өлетінін түсіндірді. Ол ұшақ үстінен көрген бір үйір киттің де осындай апатты сезініп бара жатқанын болжады. Үйге жақындағанда Джесси оған бүгін кешке президенттікке үміткер Оливер Ордоктың телефон соғатынын жеткізді.
Тарау 4. Ордокпен телефон арқылы кеңесу
Кешкі сағат сегізде Роберт Борктың үйіндегі телефон шырылдап, президенттіктен үміткер Оливер Ордок хабарласты.
Ол сайлау алдындағы науқанға кірісіп кеткенін, алайда Филофейдің жолдауы аяқ астынан төбеден түскен кірпіштей болып, бүкіл жоспарын шайқалтып тастағанын айтып шағымданды. Ордок ертең сайлаушылармен үлкен кездесу өткізгелі жатқанын, жұрттың бәрі кассандра-шараналар туралы сұрайтыны сөзсіз екенін, ал өзі бұл күрделі мәселеге қалай жауап берерін білмей дағдарғанын жеткізді. Ол Борктың жас көмекшісі Энтони Юнгердің ақылымен хабарласып отырғанын түсіндірді.
Ордок саясатшы ретінде сайлаушылардың дауысынан айырылып қалудан, қате ұстаным танытып ойыннан шығып қалудан қатты қорықты. Футуролог оған бұл құбылысты жоққа шығара алмайтынын, ғарыш тақуасының дәлелдеріне толық сенетінін ашық айтты. Борктың пайымдауынша, бұл ашылған жаңалық адамзаттың өз бойындағы сан ғасырлық азғындықты көретін қорқынышты айнасы іспетті еді. Адамзат өз ұрпағының рухынан бастап осы қара түнекті сезінгенін мойындауы керек болатын. Ордок мұндай философиялық тұжырымдарды сайлаушылар алдында қалай айтуға болатынын түсінбей қиналды. Ол өзінің бұрынғы бір кездесуде сайлаушының бірі венгр тіліндегі «ордог» сөзі «шайтан» деген мағына беретінін айтып күлкіге қалдырғанын еске алып, әзілге бұрмақ болды. Сөзінің соңында ол Боркты өзінің сайлауалды штабына бас кеңесші болуға шақырды. Алайда футуролог жасының ұлғайғанын, өзінің жеке ғылыми жұмыстары бастан асатынын айтып, бұл ұсыныстан сыпайы түрде бас тартты. Олар әңгімені доғарып, ертеңгі күннің не алып келерін күтуге көшті.
Тарау 5. Мақала жазылған түн, Кремль жапалағы және Юнгермен танысу
Ордокпен сөйлескеннен кейін Роберт Борк кабинетіне кіріп, Филофейдің идеясын қолдайтын «Кассандра-шараналардан қорқу нені білдіреді?» деген көлемді мақаласын жазуға кірісті. Төменде камин жанында Джесси отырды. Дәл сол түні Мәскеудегі Қызыл алаңның үстінде, Спас мұнарасын мекендеген жапалақ ұшып шығып, Ленин кесенесі мен Кремль қабырғасын айнала қалықтады. Ол жылдар бойы осы алаңда түнде пайда болып, өзара қызыл кеңірдек болып таласатын үлкен басты, тәпелтек екі көсемнің елесін іздеп еді. Алайда бұл жолы аруақтар көрінбеді. Жапалақ олардың орнына алыстағы мұхитта аласұрған киттердің зарын түйсініп, жер бетінде зор апат болатынын сезгендей үрейлі үнмен уілдеп қоя берді.
Ертесіне таңертең Борк университетке лекция оқуға барғанында, студенттер мен оқытушылардың Филофей жаңалығына байланысты жаппай дүрліккеніне куә болды. Заң факультетінің студенті маңдайынан таңба көріп шыңғырып далаға қашса, көлік жүргізген тағы бір әйел айнадан өз маңдайындағы белгіні байқап, жол апатына ұшыраған еді. Мазасы әбден қашқан ғалым үйіне оралғанда, оған телефон арқылы жас көмекші хабарласты.
Энтони Юнгер өзінің Мәскеуде тәжірибе жинақтағанын, Борктың еңбектерін құрметтейтінін айтып, бүгін спорт залында өтетін сайлаушылар жиынында Ордоктың Филофей жаңалығын қабылдауға тырысатынын жеткізді. Олар ғылымның жауапкершілігі туралы пікір алмасып, телефон арқылы жақын танысып қалды.
Тарау 6. Сайлау алдындағы митингі және Ордоктың опасыздығы
Кешкі сағат алтыда қаланың ең үлкен спорт залында Оливер Ордоктың сайлаушылармен кездесуі басталды. Зал лық толған еді, төбеде күлімдеген үміткердің суреті салынған үлкен шар ілініп, жан-жақта қолдау ұрандары жайнап тұрды. Ордок алғашында үкіметті, конгресті, монополияларды сынға алып, әлеуметтік әділет орнатуға уәде беріп, жиналғандардың қошеметіне бөленді. Алайда ортаға мұғалима Анна Смит шығып, Филофейдің жолдауы туралы сұрақ қойған сәтте жағдай күрт өзгерді. Ордок бұл сынақты күллі адамзатқа қатысты дабыл деп қабылдау керектігін айтып, сақтықпен жауап беруге тырысты. Сол мезет микрофонға бір әйел жүгіріп шығып, ғарыш тақуасының жеке өмірге қол сұғуына қарсылығын білдіріп шаңқылдады. Ол өз маңдайындағы жыпылықтаған Кассандра таңбасын көрсетіп, құрсақтағы сәбиі өмірге келуден бас тартқанын айтып еңіреп жылады. Осыдан соң бір дәрігер сөз алып, ғарыштан сәуле жіберіп тексеру жүргізу конституцияға қайшы екенін, америкалықтардың тәжірибе жасайтын тышқан еместігін айтып айғай салды. Бүкіл зал дүрлігіп, Филофейді жерден алып, жерге салды.
Қысылтаяң сәтте мінберге Энтони Юнгер атып шығып, микрофонды қолына алып, жиынның мақсаты үміткермен кездесу екенін еске салып, дауды басуға ұмтылды. Алайда тобырдың ашу-ызасын көрген Ордок лезде көзқарасын өзгертіп, саяси ұпай жинау үшін опасыз қадамға барды. Ол ғарыштағы Филофейдің әрекетін күллі адамзатқа, демократияға жасалған қастандық деп жариялады. Онымен қоймай, Филофейдің Жердегі басты идеологиялық серігі, ғарыштық әзәзілдің қолшоқпары ретінде профессор Роберт Борктың атын атап, оны бүкіл халықтың алдында жау қылып көрсетті. Юнгердің бұл жеке әңгіме екенін айтып араша түспек болған әрекетін тобыр айғаймен басып тастады. Тобыр «Ор-док! Ор-док!» деп ұрандап, үміткерді төбесіне көтерді. Теледидарды қарап отырған Роберт Борк өзіне жасалған бұл опасыздықтан есеңгіреп қалды. Джесси ашуланып теледидарды өшіріп, жылап жіберді. Екеуі тас-талқан болған ішкі дүниесімен оңаша қалып, алда соғыс күтіп тұрғанын, енді шегінер жер жоқ екенін ұқты.
Тарау 7. Қызыл алаңдағы қанды қақтығыс
Дәл осы уақытта Мәскеудегі Қызыл алаңда Әскери-өнеркәсіп кешенін қорғауға арналған алып митинг өтіп жатты. Конверсияға қарсы шыққан «қорғанысшылар», патриоттар мен сталиншілер Сталиннің, Саддам мен Каддафидің портреттерін көтеріп, қару-жарақ өндірісін сақтап қалуды талап етті. Көршілес Манеж алаңында болса демократтар мен пацифистер жиналып, милитаризмге қарсы ұрандар көтерді. Адамдардың арасында бір студент жігіт «Адам өмірге қару-жарақ жасау үшін келмеуге тиіс!» деген жазуы бар плакат ұстаса, оның қасындағы жас қыз «Егер Кремль жанталаса қарулануды қайтадан қолға алатын болса, өз-өзімді өртеймін!» деп жазылған қызыл плакатты көтеріп тұрды. Екі жақтың арасындағы қақтығыс өршіп, ОМОН тосқауылы бұзылған кезде, ашулы тобыр әлгі жігітке тап беріп, тепкінің астына алды. Жігітті құтқаруға ұмтылған қызды да жұлқылап, мазақ қылды. Тобыр арасынан біреу оған от шақпақ лақтырып қалғанда, қыздың синтетикалық күртесі лап етіп жанып кетті. Отқа оранған бейбақ қыз шыңғырып алаң бойымен жүгіріп барып құлады. Тобыр үрейленіп жан-жаққа қашты. Тікұшақпен жеткен адамдар қызды көтеріп алып кеткенімен, бәрі кеш еді.
Тарау 8. Юнгердің түнгі факс-хаттары
Түн ортасында Роберт Борк үйінде марқұм досын еске алып отырды.
Ол досының түсіне кіріп, Айға гольф ойнауға шақырғанын есіне түсірді. Сол кезде оның үйіндегі сөндірусіз қалған факс аппараты толассыз қағаз шығара бастады. Бұл Энтони Юнгердің хаттары еді. Жас жігіт әр бет сайын құрылғыны өшірмеуді жалынып сұрап, Боркты Ордоктың алдына жемтік қылғаны үшін өзін кешіре алмай отырғанын, енді ғалымның соңына дейін атқосшысы болуға дайын екенін жазды. Юнгер бүкіл елде Филофей мен Боркқа қарсы жаппай өшпенділік өршіп тұрғанын, Мәскеудегі Қызыл алаңда бір қыздың өзін-өзі өртегенін хабарлады. Ол адамзаттың қарулануға құмарлығы кассандра-шараналардың ақырзаманды сезініп қарсылық білдіруіне басты себеп екенін түсінгенін жеткізді. Юнгер ғалымға ғарыштағы Филофеймен тікелей телекөпір орнатуды, ол үшін үйге арнайы құрылғылар алып келуді ұсынды.
Тарау 9. Тобырдың шабуылы және Борктың қаза табуы
Таңертең Борк өз мақаласын «Трибюн» газетіне факспен жөнелтіп үлгерді. Дәл сол кезде Джесси даладан жүгіріп кіріп, үйдің қабырғасына жапсырылған қорлау сөздері мен қоқан-лоққы жазылған қағаздарды әкеліп көрсетті. Тобыр Боркты қарғап, өліммен қорқытқан еді. Көп ұзамай қала сыртындағы үйдің алдына наразылық білдірушілер ағылып келіп, маңдайын бояп алған әйелдер мен ашулы еркектер жиналды. Олар ғалымның суретін өртеп, үйді қоршауға алды. Полицейлердің тобырды тоқтатуға шамасы жетпеді.
Роберт Борк әйелінің қарсылығына қарамастан, өзінің қашпайтынын және ақиқатты өз аузымен айтуы керектігін түсініп, сыртқа шықты. Тобыр алдында ол кассандра-шараналардың жан дауысына адамзаттың өзі кінәлі екенін айтып үлгерді. Алайда елірген бір әйел «Трибюн» газетімен ғалымның бетінен сабалап, тобырды бастап берді. Құтырынған адамдар қарт ғалымды ортаға алып сүйреп, жағасына жармасып, аяусыз соққыға жықты. Біреуі гүлзардағы темір шыбықты жұлып алып, Борктың басынан қатты ұрды. Ғалым қанға боялып сұлап түсті.
Дәл осы сәтте ғарыштық байланыс құралдарын тиеп жеткен Энтони Юнгер мен оның серіктері тобырды қақ жарып, өлімші болып жатқан ғалымды көтеріп алды. Полиция тікұшағы келіп қонғанда тобыр жан-жаққа қашты. Юнгер мен көмекшілері есінен танған Джесси мен қансыраған Боркты тікұшаққа салып, қалалық ауруханаға қарай ұшты. Жолда Юнгер ғалымның басын тізесіне қойып, жарасын таңып, үмітін үзбей отырды. Футуролог көзін әрең ашып, жас жігітті танығандай болды да, басы сылқ етіп құлап, жан тәсілім етті. Жағалаудағы киттер де осы сәтте жаппай қайраңға шығып өліп жатқан еді.
Тарау 10. «Ғарыш-Жер» баспасөз мәслихаты және Филофейдің қоштасуы
Роберт Борктың қазасынан кейін белгіленген мерзімде әлемдік тікелей эфирде «Ғарыш-Жер» баспасөз мәслихаты басталды. Сахнадағы үстелде тележүргізуші Уолтер Шермет пен Энтони Юнгер отырды.
Орбиталық станциядан Филофейдің бейнесі көрінгенде, Шермет оған кекесінмен тиісіп, бүкіл әлемдегі бүлікке тақуаның өзі кінәлі екенін айтып кінәлады. Филофей Роберт Борктың өлімін көріп қатты күйзелгенін, өз жаңалығының адамдарға қайғы әкелгенін мойындап, кешірім сұрады. Шермет орталық монитор арқылы Бейжіңнің Тяньаньмэнь алаңында, Мәскеудің Қызыл алаңында, Берлинде жиналған сан мыңдаған халықтың «Филофейге – өлім! Оны зымыранмен атып түсіру керек!» деп айғайлап жатқанын көрсетті. Юнгер араша түсіп, ғылым мен ақиқатты қорғауға тырысқанымен, зал шуылдап қоймады.
Бәрін түсінген Филофей өзінің түбегейлі жеңілгенін жариялады. Ол адамзаттың өз бойындағы зұлымдықтан арылуға дайын еместігін, сондықтан бұл жаңалықтың мезгілінен бұрын ашылғанын мәлімдеді. Ғалым өзінің барлық зерттеу құралдары мен бақылау-сәулесі аппараттарын жойғанын, есеп-қисап жазбаларын өртеп жібергенін, тек өз өмірі жайлы естеліктерін ғана Энтони Юнгерге рухани ұлы ретінде мұраға қалдыратынын жеткізді. Ол монитордан Атлант мұхитындағы киттердің жағаға шығып өліп жатқанын көріп, солармен бірге кететінін айтты.
Мен де сол киттермен бірге ұзақ сапарға аттанамын… Мен де өзін-өзі жағалауға лақтырып өлген киттердің бірімін. Ал, соңғы сөзімді Роберт Боркқа арнаймын. Сенің алдыңда кінәлімін мен...
Осы сөздерден кейін Филофей миллиондаған телекөрерменнің көз алдында ғарыштық дулығасын киіп, станцияның люгін ашып, ашық кеңістікке – шексіздікке қадам басып, көзден ғайып болды.
Тарау 11. Оқиғалардың соңы және Боркты жерлеу
Ертесіне әлемдік баспасөз ғарыштағы алғашқы өзін-өзі өлтіру оқиғасы мен Кассандра таңбасының тоқтағанын жарыса жазды. Атлант мұхитының жағалауынан жаппай қырылған киттердің өлексесі табылды. Екі күннен соң Роберт Боркты жерлеу рәсімі өтті. Зират басында Энтони Юнгер ақиқат жолында құрбан болған қос тұлғаның бірі – шексіз ғарыш кеңістігінде, екіншісі – қара жер қойнында мәңгілік тыныштық тапқанын тебірене ойлады.
Эпилог. Филофейдің тәубасы: Андрей Крыльцовтың мойындауы
Филофейдің компьютер жадында қалдырған өсиеті мен «Өзіңмен бірге бастан кешкенім және содан кейінгі оқиғалар туралы» атты тәуба хаты Энтони Юнгердің қолына қыс түскенде тиді. Онда ғалым өзінің шынайы өмірбаяны мен жан сырын түгел ақтарған еді. 1942 жылдың аязды қысында анасы оны ескі көрпеге орап, Рузадағы балалар үйінің алдына тастап кеткен болатын. Ол балалар үйінде өсіп, пианинода ойнайтын мейірімді тәрбиеші әйелдің қамқорлығын көрді.
Өсе келе Крыльцов өзінің әкесі соғыс кезінде осы өңірде болған неміс солдаты болуы мүмкін деген ойға келді. Өзінің тегі белгісіз тастанды екенін сезіну оны өркөкіректікке, ғылым арқылы өзгелерден үстем болуға жетеледі. Ол тәжірибелік биологиямен айналысып, жасанды жолмен адам жасау бағдарламасын қолға алды. Оны Орталық Комитетке шақырып, партияның идеологиялық хатшысы жаңа тапсырма жүктеді.
Ол ғалымға дүниежүзілік төңкеріс үшін отбасы мен туыстықтан ада, тексіз «икстектерді» жасанды түрде өндіруді тапсырды. КГБ бұл үшін түрмеде отырған әйелдерді «инкуба» ретінде жалдау жобасын ұсынды. Ғалым осы қылмысты жобаға жетекшілік етуге келісім беріп, құпия базада жұмыс істеді. Алайда бір күні инкуба болуға келіскен бір әйел оның алдына келді.
Ол ғалымның көзіне тура қарап, ібілістің бұл жобасына қарсылығын білдіріп, обалы мойныңда деп бетіне басты. Рунаның бұл ерлігі Крыльцовтың ар-ұятын оятып, бүкіл болмысын астан-кестең етті. Ғалым оны шын жүрегімен сүйіп қалғанын, ол үшін бәрінен бас тартуға дайын екенін түсінді. Бірақ ертесіне Рунаны қайта әкеле жатқанда, ол қашып шығып, күзетшінің қолынан қаза тапты. Бұл қасіреттен соң ғалым өз ісіне өкініп, Горбачевке кіріп икстектер бағдарламасын тоқтатты. Ол өз күнәсін өтеу үшін ғарышқа аттанып, тақуаға айналған еді. Қолдан жасалған икстектердің келешекте адамзаттан кек ала ма деген үрейі оның ақтық сәтіне дейін жанын жеген басты сұрағы болып қалды.